Kookmethodes: zo breng je yin en yang in balans

We letten vaak op wat we eten, maar veel minder op hoe we het bereiden. In de Chinese geneeskunde is koken veel meer dan een praktische handeling: het is een verlengstuk van onze spijsvertering. De manier van bereiden bepaalt of voeding ons verwarmt, koelt, versterkt of juist uitput. Wat voor de winter geldt, geldt niet voor de zomer. Daarom leg ik je in dit artikel uit hoe verschillende kookmethodes werken, hoe ze yin en yang beïnvloeden en hoe je ze afstemt op jouw constitutie en het seizoen. 

Waarom de manier van koken zoveel uitmaakt

In mijn praktijk hoor ik vaak dat mensen vooral bezig zijn met ingrediënten. Logisch, maar er mist dan een belangrijke laag: de kookmethodes. Koken is een verteringsproces. Door warmte wordt voeding als het ware voorverteerd, zodat je spijsvertering minder hard hoeft te werken. Elke methode – stomen, koken, wokken, stoven en bakken – voegt een andere kwaliteit toe. Daarmee kun je je lichaam ondersteunen, of juist verstoren, afhankelijk van je constitutie en de seizoensenergie.

Stomen: zacht, licht en yin-ondersteunend

Stomen is mild en behoudt veel voedingsstoffen. Er komt wel warmte bij kijken, maar de hitte is niet extreem. Stomen is vooral goed voor mensen met een zwakke spijsvertering.

Gestoomde groenten, vis en rijst zijn licht verteerbaar en ondersteunen een yin-tekort zonder het systeem te overbelasten. Zware koolsoorten zijn minder geschikt; die zijn voor een zwakke spijsvertering simpelweg te zwaar, ook als je ze stoomt.

Rauw en salades: verfrissend, maar niet voor iedereen

Rauw voedsel behoudt alle voedingsstoffen, maar werkt sterk verkoelend. Dat kan in de zomer heel prettig zijn, maar is niet passend bij iedereen. Kinderen, die van nature yang zijn, en niet al vol van yang, kun je daarmee echt uit balans brengen. Rauwkost en salades passen vooral bij warme dagen, een sterke spijsvertering en mensen die echt hitte ervaren. Heb je het snel koud, dan is een groot bord salade, óók bij 25 graden, geen goed idee.

Koken en sudderen: diepe warmte en herstel

Kookmethodes als koken en sudderen voegen veel meer yang toe. Ze verwarmen diep, voeden energie en bloed en zijn daarmee ideaal voor mensen die het snel koud hebben, moe zijn of een trage spijsvertering hebben. Denk aan:

• langgekookte soepen en stoofpotten
• rijstpap of congee
• warme ontbijtjes met granen

Combineer congee (langgekookte rijstpap) bijvoorbeeld met kaneel, wat gember, appel of peer. Zo’n ontbijt is als een klein haardvuurtje voor je spijsvertering.

Wokken: kort, krachtig en spijsverteringsvriendelijk

Bij wokken worden groenten en lichte vleessoorten snel en op hoge temperatuur verhit. Je behoudt een groot deel van de voedingsstoffen én geeft het eten toch warmte mee.

Deze methode is licht verwarmend en ideaal voor mensen met een redelijk energieniveau en milde spijsverteringsklachten. Wortels, zachte groenten en stukjes kip lenen zich hier perfect voor. De structuur blijft knapperig, terwijl de voeding gemakkelijker te verteren is dan volledig rauw.

Stoven: langdurige warmte voor de winter

Stoven gebeurt vaak met weinig vocht en relatief veel warmte, soms in de oven. Groenten en vlees krijgen langdurig hitte en worden zo diep verwarmend. Dit is bij uitstek een methode voor de winter en voor mensen die herstellen van ziekte of chronisch veel kou ervaren. Bij stoven gaat het minder om elke vitamine tellen, maar meer om het totaalplaatje van diepe voeding en warmte. Knollen, bonen, vlees en verwarmende kruiden zoals kaneel, gember, steranijs en kruidnagel zijn hier zeer geschikt voor.

Bakken, roosteren en barbecueën: krachtig vuur

Bakken, roosteren en barbecueën brengen van alle kookmethodes de meeste hitte. Ze drogen vocht (damp) en zijn daarom geschikt voor mensen met veel kou en vocht in het lichaam, bijvoorbeeld bij zware benen, overgewicht en een slappe, koude buik. Het grappige is dat wij in Nederland meestal gaan barbecueën als het al bloedheet is. Dan voegen we dus nog meer hitte toe. Eigenlijk zouden we dit dus vooral in de winter moeten doen. Bij hitteklachten of in hoogzomer is het verstandiger om deze methodes beperkt in te zetten en altijd te combineren met verkoelende componenten, zoals rauwkost.

Stem je kookmethodes af op jouw constitutie

De kracht van voeding zit in de juiste combinatie van seizoen, constitutie en kookmethodes:

• Bij een koudeconstitutie (altijd koud, moe, trage spijsvertering) zijn koken, sudderen, stoven en soms roosteren passend. Vermijd rauw, zuivel en koude dranken.
• Bij een hitteconstitutie (altijd warm, rusteloos, droge mond) zijn stomen, lichte soepen en beperkt rauw beter. Vermijd bakken, roosteren en pittige kruiden.
• Bij damp (zwaar gevoel, opgeblazen buik, veel slijm) passen wokken en koken met aromatische kruiden als gember en kaneel; gefrituurd en zuivel, liever niet.

Door zo te koken, werk je met je lichaam in plaats van ertegen. Wil je ontdekken welke kookmethodes het beste bij jouw constitutie en klachten passen? Neem dan gerust contact op voor persoonlijk advies.

Francis de Ruiter